Bestuur Kaatsvereeniging Hâld Moed, Jorwerd 19..

Het Ziekenfonds te Jorwerd (Jorwert) is een historisch lokaal ziekenfonds in Friesland dat werd opgericht in 1871. Dergelijke kleinschalige, dorpsgerichte ziekenfondsen ontstonden in de 19e eeuw als onderlinge waarborgfondsen om arbeiders en plattelandsbewoners te beschermen tegen de medische kosten van ziekte en ongevallen. De belangrijkste feiten over dit historische fonds:

Regio: Het fonds was destijds actief in de voormalige gemeente Baarderadeel, waar het dorp Jorwerd onder viel.

Archief: De historische documenten en de officiële 'toegang' tot het archief van het Ziekenfonds te Jorwert worden beheerd door de gemeente Súdwest-Fryslân / het Fries Archiefnet.

Arbeidersbewustzijn: Gedurende de 19e eeuw groeide het standsbesef van alle klassen. Aangemoedigd door het internationaal opkomende socialisme, door armoede, door het gebrek aan sociale zekerheid en door het in 1848 verkregen ‘recht op vereniging’, begonnen arbeiders zich te verenigen in zogenaamde werkliedenverbonden. Die werden gerangschikt naar geloof, zoals bijvoorbeeld het Rooms Katholieke Werkliedenverbond, maar ook naar beroep. De Algemene Nederlandse Diamantwerkersbond is daar een bekend voorbeeld van.

Eigen ziekenfondsen

Hoewel arbeiders terecht konden bij algemene ziekenfondsen, zoals het in 1846 door artsen en apothekers opgerichte Algemeen Ziekenfonds Amsterdam (AZA), leidde het groeiende standsbesef ertoe dat zij hun eigen ziekenfondsen opzetten. Een goed voorbeeld daarvan is de oprichting van het Algemeen Onderling Ziekenfonds Voor en Door Werklieden, dat door de Amsterdamse timmerlieden werd opgericht. Zij waren eerder verzekerd bij het AZA, maar merkten dat het bestuur, bestaande uit artsen die tot de burgerlijke klasse behoorden, niet aan hun zijde stond. Toen de timmerlieden in 1874 gezamenlijk een verzoek indienden om een deel van de ingelegde premies te investeren in betaalbare arbeiderswoningen kregen zij het botte antwoord: ‘Laat de werklieden zich liever toeleggen op hun werk dan op deze dagdieverij!’

Solidair in eigen kring:

Nadat de timmerlieden, kwaad om de reactie van het AZA, hun eigen ziekenfonds hadden opgericht volgden nog vele andere ‘onderlinge fondsen’. In 1926 waren er in Nederland 148 onderlinge ziekenfondsen. Ze hadden vaak creatieve namen als ‘Ziekenfonds “Helpt mekaar” van den Nederl. R.K. Tabaksbewerkersbond’ of ‘Schilders- en behangersvereeniging “Hulp buigt den nood”’ en zorgden voor meer sociale zekerheid, solidariteit en een sterker onderling groepsgevoel.